Yaşamın ilk yıllarından itibaren günlük hayatımızı alışkanlıklarımız doğrultusunda yönlendiririz. Alışkanlık dediğimiz kavram tekrarlarla edinilen davranışlardır. Bir nevi davranışların kısa yoludur. Örneğin; sabahları dişlerinizi fırçalamak bir alışkanlık haline dönüştüğünde her gün dişleri fırçalamanın yararı ile ilgili kendinizi motive etmenize gerek kalmaz 🙂 Çocuklar için de alışkanlıklar aynı işlevi görür. Onların alışkanlık kazanmasına etki eden temel etmen anne ve babalarıdır. Çünkü çocuk ebeveynini model alır ve onların yaptığı davranışları taklit ederek kendisine bir yol haritası çizer.
0-2 yaş arası, çocuklara temel alışkanlıkların kazandırılmasında oldukça önemlidir. Bu dönemde üzerinde durulan davranışlar çocuk tarafından daha kolay benimsenip, uygulanır. Çocuk kazandığı alışkanlıklar sayesinde sosyal yaşama uyum sağlamaya ve bireyselleşmeye başlar. Çocuğun bu dönemde kazanacağı temel alışkanlıklar şu şekilde sıralanabilir:
- Öz bakım becerileri
- Uyku düzeni
- Yemek düzeni (yemek yeme, çatal kaşık kullanma vb.)
- Bireysel sorumluluklar (odasını toplama, çantasını hazırlama vb.)
Elbette alışkanlıkları kazandırma süreci kolay değildir, hatta oldukça zordur. Çocuk eğitiminin her aşamasında olduğu gibi bu noktada da sabırlı ve kararlı olmak çok önemlidir. Çocuk ne kadar direnç gösteriyorsa bizlerin de sakin bir şekilde aynı direnci göstermesi gerekir ki, onu hayatı tek başına sürdürebilen, kendine güvenen, rahat ve mutlu bir birey olarak görelim J.
Çocuğumuza temel alışkanlıkları kazandırmak için nasıl bir yol izleyelim?
1- Beklentilerinizi çocuğunuzla paylaşın.
İstediğiniz alışkanlığı çocuğunuzda görebilmeniz için öncelikle ona neden buna ihtiyaç duyduğunuzu açıklayın. Herkesin kendisini iyi hissettiği güzel bir zamanda, küçük bir aile toplantısı yaparak çocuğunuza davranış ile ilgili bilgi verebilir ve beklentilerinizi ona aktarabilirsiniz. Bu noktada istediğiniz davranış değişikliğinin yaşına uygun olmasına dikkat edelim çünkü kaldıramayacağı bir yükün altına onu itersek hem başarısız olur hem de onu yetersizlik duygusuyla baş başa bırakmış oluruz. Zorlanacağını düşündüğünüz bir davranış değişimi için ise davranışı küçük parçalara bölerek adım adım ilerleyebilirsiniz. Bu sayede sizden alacağı onay ile motivasyonu artacaktır.
2- Onu gözlemleyin.
Siz beklentilerinizi belirttiniz artık sıra onda J. Ancak belirtmekte fayda var, bir davranışın değişmesi ya da yeni bir alışkanlık kazanılması bir günde oluşmaz, bir süreç gerektirir. Bu sebeple ona yeni davranışı oturtabilmesi için bir zaman tanıyın. Uzaktan davranışlarını gözlemleyin. Gerekirse ondan istediğiniz davranışı önce siz yapın ve davranış ile ilgili gördüğünüz değişiklikleri ona duygularınızı da belirterek ifade edin. Örneğin; “akşam yatmadan önce biz söylemeden dişlerini fırçalaman beni çok mutlu etti” şeklinde bir geri bildirim onun motivasyonunu artıracaktır.
3- Süreçle ilgili geri bildirim verin.
Bir süre geçtikten sonra çocuğunuza ondan beklentilerinizin ne kadarını karşıladığını içeren bir geri bildirim verebilirsiniz. Örneğin; “oyuncaklarını toplama konusunda gösterdiğin çaba çok hoşuma gidiyor ve başarılı oluyorsun” şeklinde bir geri bildirim davranışın devam etmesini sağlayacaktır. Eğer çocuğunuzdan beklediğiniz davranış değişikliğini göremiyor iseniz, tekrar bir aile toplantısı yapabilir ve nedenlerine ilişkin tartışabilirsiniz. Bu sayede çocuğunuza zorlandığı noktada ona yardımcı ve destek olacağınızı hissettirmiş olursunuz.
Uzm. Kli. Psk. Gonca BAĞLAR YILMAZ